Werken als ZZP'er

De werkende bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd en niet de opdrachtgever. Dit betekent dat wanneer je een opdracht aanvaardt jij als ZZP’er in de praktijk ook de volle verantwoordelijkheid dient te dragen voor het op juiste wijze uitvoeren van de overeengekomen werkzaamheden. Jouw Opdrachtgever verstrekt dan ook alle bevoegdheid en informatie voor een goede uitvoering van de opdracht.

Indien jouw opdrachtgever duidelijke en directe instructie geeft over de praktische uitvoering van de werkzaamheden dan is er sprake van leiding en toezicht en voldoe je op dit onderdeel niet aan het toetsingskader van zelfstandigheid. Opdrachtgever en/of Klant kunnen wel aanwijzingen en instructies geven omtrent het resultaat van de opdracht, maar jij draagt de volle verantwoordelijkheid over de uitvoering.

Als ZZP’er deel jij je werkzaamheden zelfstandig in. Dat neemt niet weg, dat voor zover dat voor de uitvoering van de opdracht logisch en noodzakelijk is, afstemming met Opdrachtgever en/of de klant plaats vind. Je dient immers, logischer wijze, wel samen te werken met anderen binnen de organisatie van je opdrachtgever.

In de praktijk kan het, in het kader van samenwerken, noodzakelijk zijn om jouw werktijden af te stemmen met de arbeidstijden van de Opdrachtgever en/of de Klant. Kortom, om aan de kader van zelfstandigheid te kunnen voldoen, mag jouw opdrachtgever niet structureel jou verplichten om te voegen naar een vast werkrooster en/of werkplek.

De duur van jou opdracht vangt aan op een samen overeengekomen startdatum en wordt aangegaan tot een overeengekomen einddatum of voor de noodzakelijke duur van een project totdat het eindresultaat is bereikt. Dit is echter niet beperkt tot een maximaal aantal maanden of jaren.

Als voorbeeld…een opdracht als projectleider voor het begeleiden van een renovatie Domkerk in Utrecht, neemt meerdere jaren in beslag. Van belang hierbij is dat er duidelijk sprake is van een eenmalig en uniek project, die na het behaalde eindresultaat ook daadwerkelijk eindigt.

Daarbij verklaart de opdrachtgever uitdrukkelijk dat hij akkoord is dat de zzp’er ook ten behoeve van andere opdrachtgevers werkzaamheden verricht. De opdrachtgever mag jou als zzp’er niet beperken in het ondernemerschap.

De werkende voert geen werkzaamheden uit die ook door werknemers worden gedaan binnen de organisatie.

Voorbeeld

Stel dat een organisatie administratief medewerkers in dienst heeft die boekhoudkundige taken uitvoeren. Wanneer deze organisatie vervolgens een zzp’er inhuurt om exact hetzelfde werk te doen, zou dit kunnen worden gezien als een aanwijzing van schijnzelfstandigheid. De zzp’er doet immers hetzelfde werk als de werknemers en wordt waarschijnlijk op eenzelfde manier aangestuurd en gecontroleerd.

Hierdoor vervalt direct het criterium van een duidelijke scheiding tussen de functies en verantwoordelijkheden van werknemers en ingehuurde zzp’ers. Bij gelijke functies zal er dan ook sprake zijn van leiding en gezag.

Voor opdrachtgevers en zzp’ers is het dus van belang om samen de gespecialiseerde taken of tijdelijke projecten onderscheidend te beschrijven zodat die niet in het standaard takenpakket van de bestaande werknemers vallen. Op deze manier wordt het verschil tussen werknemers en zzp’ers duidelijker, wat helpt om juridische problemen rond schijnzelfstandigheid te voorkomen.

Dit criterium stelt dat een zzp’er vaak wordt ingehuurd vanwege specialistische kennis of ervaring die niet al beschikbaar is binnen de organisatie, en die niet zomaar door een reguliere werknemer uitgevoerd kan worden.

Het betekent dat een zzp’er in de regel unieke vaardigheden, kennis of ervaring moet bezitten die niet aanwezig is bij de vaste werknemers. Deze persoon zou bijvoorbeeld ingehuurd kunnen worden om specifieke expertise te leveren op een specialistisch gebied, zoals IT-implementatie, marketingstrategie, juridische expertise, of bepaalde technische vaardigheden. Dit helpt om aan te tonen dat er echt behoefte is aan een externe specialist, en dat het niet gaat om het verrichten van standaardtaken die normaal door een interne medewerker gedaan kunnen worden.

Voorbeeld

Stel dat een bedrijf tijdelijk een cybersecurity-specialist nodig heeft om een bepaald risico in hun IT-systeem te beoordelen en beveiligingsmaatregelen door te voeren. Er zijn binnen de organisatie geen medewerkers met deze specifieke expertise in cybersecurity. Het inhuren van een zelfstandige specialist met deze kennis is in dit geval legitiem, omdat deze persoon een specifieke, gespecialiseerde taak uitvoert die geen enkele werknemer in de organisatie zou kunnen overnemen.

Als het bedrijf echter dezelfde zzp’er zou inhuren voor reguliere IT-ondersteuning die ook door interne IT-medewerkers wordt uitgevoerd, kan dit worden gezien als schijnzelfstandigheid. De specialist zou dan immers hetzelfde werk doen als de werknemers, en zou in feite als een reguliere werknemer functioneren.

De zzp’er heeft de (contractuele) vrijheid om zich te laten vervangen en kan dat in de praktijk ook doen. Werk je met de meest recente ALGEMENE MODELOVEREENKOMST TUSSENKOMST opgesteld door de Belastingdienst, dan kan dit worden opgenomen in de overeenkomst tussen opdrachtgever en zzp’er. Contractueel ligt het hiermee juridisch dan vast dat vervanging van persoon mogelijk is.

Geeft dit in de praktijk absolute vrijheid voor de zzp’er? Nee…in veel situaties niet. De zzp’er wordt immers ingehuurd om zijn specifieke kennis en ervaring. Daarbij geldt ook wat in de praktijk mogelijk is. De Opdrachtgever en/of de Klant kan vragen om de kwaliteit van een eventuele vervanger of onderaannemer op kwaliteit te toetsen en deze vervanging of onder aanneming te weigeren om de continuïteit van het project te waarborgen.

De zzp’er wordt op factuurbasis per uur of per opdracht betaald. Wanneer per uur wordt betaald, worden alleen de daadwerkelijk gewerkte uren betaald. Bij ziekte ontvangt de werkende niets.

De ZZP’er is daarmee risicodrager voor zijn inkomsten.

Dit criterium geeft aan dat een zzp’er zelf verantwoordelijk is voor het aantal uren dat hij of zij werkt en betaald krijgt op basis van de gewerkte uren of het voltooien van een specifieke opdracht. Er is geen sprake van doorbetaling bij ziekte of andere vormen van sociale bescherming die werknemers in loondienst normaal gesproken hebben.

Bij een betaling per opdracht (projectopdracht met product of resultaatverplichting) kan de zzp’er ook ziek worden terwijl er wel mogelijk deelfacturen worden verstuurd. Hierbij is namelijk sprake dat het risico van non-betaling bij het voltooien van de specifieke opdracht zal liggen.

De ZZP’er is ook hier risicodrager voor zijn inkomsten.

De vergoeding voor het werk ligt duidelijk hoger dan wat binnen de sector normaal gesproken aan werknemers wordt betaald.

Dit criterium is ingesteld om aan te geven dat een zzp’er een hogere vergoeding ontvangt dan wat gangbaar is voor werknemers, omdat hij of zij meer kosten en risico’s draagt. Een zzp’er moet namelijk zelf voorzieningen treffen voor zaken zoals:

• Sociale premies (zoals pensioen, arbeidsongeschiktheidsverzekering)
• Inkomenszekerheid bij ziekte of minder werk
• Werkgerelateerde onkosten (bijvoorbeeld kantoorruimte, materialen, investeringen)

Een hogere vergoeding is dus een compensatie voor het feit dat een zzp’er geen aanspraak kan maken op de arbeidsrechtelijke en sociale zekerheden die werknemers wel hebben.

Waarom dit belangrijk is

Als de vergoeding voor een zelfstandige niet hoger ligt dan die van een werknemer, kan het erop wijzen dat de zelfstandige in de praktijk wordt ingezet en behandeld als een werknemer onder leiding en gezag. Dit verhoogt het risico op schijnzelfstandigheid, waarbij een zzp’er eigenlijk werkt als een werknemer, en waarbij de opdrachtgever (bewust/onbewust) voordeel geniet van lagere kosten (zoals kosten voor ziekteverlof, vakantiedagen, en ontslagbescherming).

Door een hoger tarief te hanteren, wordt benadrukt dat de zzp’er echt als zelfstandige opereert en zelf verantwoordelijk is voor zijn of haar eigen voorzieningen.

Voorbeeld

Stel dat in een bepaalde sector een salaris van €20 per uur gebruikelijk is voor werknemers in een bepaalde functie. Een zzp’er die dezelfde functie vervult, zou dan een uurtarief moeten hebben dat significant hoger ligt (bijvoorbeeld €50-€60 per uur) om te compenseren voor de extra kosten en het gebrek aan zekerheden. Een te laag tarief kan erop wijzen dat de zzp’er eigenlijk als werknemer functioneert en niet voldoende wordt gecompenseerd voor de zelfstandige status. De zzp’er werkt dan onder het gebruikelijk loon.

Naast een aantal eerder beschreven ondernemersrisico’s, is binnen het toetsingskader dit onderdeel verder expliciet benoemd.

De zzp’er draagt ondernemersrisico en doet eigen investeringen voor het werk. Bijvoorbeeld omdat hij/zij zelf de materialen of apparaten voor het werk moet kopen.

Dit is een belangrijk criterium om vast te stellen of iemand écht als zelfstandige werkt.

Betekenis van “Ondernemersrisico”

Ondernemersrisico betekent dat een zzp’er financieel risico loopt met zijn of haar activiteiten. Dit risico kan zich op verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld doordat:

• De zzp’er niet betaald wordt als hij of zij geen opdrachten heeft.
• De zzp’er zelf moet betalen voor herstelwerk of fouten die worden gemaakt.
• De zzp’er soms investeringen moet doen zonder de zekerheid dat deze terugverdiend worden.

Wanneer iemand zonder dit soort risico te lopen werkt, lijkt dat werk meer op een dienstverband, omdat werknemers in loondienst in principe niet dezelfde risico’s dragen.

Door het afsluiten van een bedrijfs en/of beroepsaansprakelijkheidsverzekering geeft de zzp’er aan dat hij gezien kan worden als risicodrager.

Let wel: Contractuele vastlegging en uitvoering in de praktijk zijn hierin doorslaggevend voor de beoordeling risicodrager.

Eigen investeringen houden in dat zelfstandige professionals (zzp’ers) uitgaven moeten doen om hun werk effectief uit te kunnen voeren. Dit kan bijvoorbeeld betrekking hebben op:

• Het aanschaffen van eigen apparatuur, machines, gereedschap of software.
• Het betalen voor werkmateriaal, vervoer of een werkruimte.
• Marketingkosten, verzekeringen en de kosten voor het bijhouden van een administratie.

Soms worden bepaalde middelen echter aan de zelfstandige verstrekt, waardoor zij geen echte investeringen hoeven te doen. In de praktijk kan het voorkomen dat de opdrachtgever, vanuit het oogpunt van bedrijfsveiligheid, een laptop (specifieke apparatuur) ter beschikking stelt voor de duur van de opdracht. Dit wordt vaak gedreven door duidelijke veiligheidsrisico’s en bedrijfsbelangen van de opdrachtgever.

Aan de andere kant kan het verstrekken van een mobiele telefoon door de opdrachtgever beschouwd worden als een bedrijfsmiddel in het kader van werknemersschap. Ook het bekostigen van trainingen en certificaten door de opdrachtgever valt hieronder.

De werkende gedraagt zich naar buiten toe als een ondernemer.

In het kader van schijnzelfstandigheid houdt dit toetsingskader in dat de betreffende zzp’er duidelijk moet optreden als een zelfstandig ondernemer en niet als een werknemer.

Wat het inhoudt

Wanneer iemand zich “naar buiten toe gedraagt als ondernemer”, betekent dit meestal dat deze persoon:

– Zijn eigen bedrijf vertegenwoordigt: De zzp’er heeft een bedrijfsnaam, een KvK-inschrijving, een btw-nummer en presenteert zichzelf als zelfstandig bedrijf. Dit omvat ook het gebruik van eigen zakelijke middelen, zoals een website, een logo en bedrijfscontactgegevens.

Voorbeeld
Stel dat een zelfstandige adviseur op papier als zzp’er voor een bedrijf werkt, maar zich presenteert met het e-mailadres en visitekaartje van dat bedrijf en geen eigen bedrijfswebsite of e-mailadres heeft. In dat geval kan de indruk ontstaan dat de adviseur eerder een werknemer is dan een zelfstandige. Dit is mogelijk een aanwijzing voor schijnzelfstandigheid, aangezien hij of zij zich niet gedraagt als een ondernemer met een eigen bedrijf.

In de praktijk komt het frequenter voor dat de opdrachtgever verlangt dat een zzp’er zich, binnen de context van een project, team en/of klanten, presenteert met een e-mailadres van de opdrachtgever. Het is hierbij van groot belang dat de zzp’er duidelijke afspraken maakt met zijn/haar opdrachtgever over de zelfstandigheid, waarbij hij/zij ook andere opdrachten kan uitvoeren en zich presenteert met eigen bedrijfscontactgegevens.

In de praktijk komen doorgaans twee type opdrachtovereenkomsten voor, zoals vastgelegd in artikel 7:400 BW: de inspanningsverplichting en de resultaatsverplichting. Het belangrijkste verschil tussen deze overeenkomsten ligt in de aard van de verplichtingen van de opdrachtnemer. Beide vormen leggen verschillende accenten op verwachtingen en verantwoordelijkheden. De keuze tussen deze typen overeenkomst, afhankelijk van de aard van de spefiieke werkzaamheden en de afspraken tussen opdrachtgever en zzp’er, wordt zorgvuldig gemaakt en vastgelegd.

Bij een resultaatsverplichting is de zzp’er risicodragend (verantwoordelijk voor het resultaat) Bij een inspanningsverplichting niet.